Aleksandra Jakubczak „Przewodnik po Warszawie czasów rewolucji 1905 roku” wyd. Instytut Myśli Politycznej im. Gabriela Narutowicza, 2025

Zapraszamy na drugie z serii spotkań autorskich wokół książek wydanych w ramach Warszawskiego Funduszu Książki Historycznej 2025, programu powołanego z inicjatywy m.st. Warszawy i realizowanego przez DSH. Tym razem Aleksandra Jakubczak w rozmowie z Konradem Schillerem przypomni historię Warszawy czasów rewolucji 1905 r. i opowie o pracy nad najnowszą książką, która pokazuje życie polityczne, zaangażowanie społeczne i wieloetniczny charakter Warszawy początku XX w.

Choć rewolucja 1905 roku – pierwsza rewolucja robotnicza i demokratyczna na ziemiach polskich – ostatecznie nie zakończyła się pożądaną zmianą systemu społeczno-politycznego, na zawsze odmieniła oblicze społeczeństwa polskiego. W Warszawie, za zamkniętymi drzwiami mieszkań robotników i studentów, odbywały się konspiracyjne posiedzenia partyjne, drukowano odezwy, przekazywano broń i budowano bomby. Na podwórzach warszawskich dzielnic robotniczych i w fabrykach przemawiali agitatorzy, mobilizując tłumy do strajków i manifestacji.

Masowe protesty przerywały codzienne życie miasta – robotnicy i robotnice opuszczali fabryki, warsztaty i kolej, skandując hasła: „Precz z caratem!” i „Niech żyje rewolucja!”. Wtórowali im studenci i uczniowie gimnazjów, domagający się polskiej szkoły wolnej od rusyfikacji. Władza odpowiadała terrorem – bruk stolicy regularnie spływał krwią manifestujących. Setki warszawiaków ginęły na ulicach od szabli lub kul carskiej policji i wojska.

W 120. rocznicę tej rewolucji prezentowany przewodnik przypomina o tym burzliwym, a zarazem niezwykle istotnym okresie w historii miasta – o bogactwie życia politycznego, które toczyło się zarówno jawnie, jak i w konspiracji; o zaangażowaniu społecznym warszawiaków; o wieloetnicznym charakterze Warszawy, gdzie obok siebie żyli, pracowali i uczyli się Polacy, Żydzi i Rosjanie; o warszawskich robotnicach i robotnikach, które i którzy, porwani hasłami socjalistycznymi, wierzyli, że walka może przynieść poprawę ich warunków życia – i masowo się do niej włączali.

Aleksandra Jakubczak – tłumaczka i badaczka dziejów Żydów, kobiet oraz innych grup nieuprzywilejowanych w Europie Środkowo-Wschodniej. W 2023 roku z wyróżnieniem obroniła doktorat z historii na Uniwersytecie Columbia w Nowym Jorku. Od 2022 roku pracuje jako historyczka w Muzeum Historii Żydów Polskich POLIN.

Konrad Schiller – kierownik Muzeum Woli, oddziału Muzeum Warszawy. Historyk sztuki, absolwent Uniwersytetu Warszawskiego oraz Goldsmiths University of London, gdzie studiował zagadnienia postkolonialne i kulturoznawcze. Kurator i współkurator licznych wystaw w Muzeum Woli, m.in. „Niech płyną! Inne rzeki Warszawy”, „WWB 15 Zimno już było”, „Euforia. O warszawskiej scenie klubowej po 1989 roku” oraz „1905. Nowy początek. O rewolucji na Woli i w Warszawie”. Wcześniej związany z Centrum Sztuki Współczesnej Zamek Ujazdowski, gdzie współtworzył program dyskursywny, oraz z Muzeum Narodowym w Warszawie, dla którego opracował konferencję towarzyszącą wystawie „POMNIK. Europa Środkowo-Wschodnia 1918–2018”.

Autor książki „Awangarda na Dzikim Zachodzie. O wystawach i sympozjach ‘Złotego Grona’ w Zielonej Górze” (2015) oraz licznych artykułów i tekstów w katalogach wystaw.

współorganizator: Instytut Myśli Politycznej im. Gabriela Narutowicza