DZIELNICA MINISTERSTW | Tomasz Markiewicz
Spacer miejski „Dzielnica Ministerstw”, obejmujący rejon ulic Kruczej, Wspólnej, Żurawiej i Hożej oraz placu Trzech Krzyży, poprowadzi Tomasz Markiewicz, historyk i varsavianista. Dołączcie!
Wstęp wolny
❗️Obowiązują zapisy: karowa@dsh.waw.pl, tel. 22 255 05 00
Warszawa w XIX w. nie pełniła funkcji stolicy dużego Państwa, jak to było do czasu rozbiorów. Nie posiadała zatem nowoczesnej infrastruktury biurowej, w tym monumentalnych gmachów charakterystycznych dla XIX wiecznych stolic vide Paryż czy Bukareszt (dzięki odzyskaniu niepodległości przez Rumunię w drugiej połowie XIX wieku w jej stolicy wzniesiono okazałe budynki ministerstw, teatrów, banków, poczt w stylu eklektycznym i secesyjnym). U progu niepodległości doskwierał w Warszawie brak okazałych gmachów rządowych. W latach 1918-1939 do celów administracyjnych i biurowych adaptowano pałace, kamienice i carskie koszary albo budowano nowe budynki wokół gęsto zabudowanego centrum. Nowoczesne gmachy ministerstw powstały dopiero w latach 30. Pierwszy był gmach dzisiejszego Ministerstwa Edukacji w Alei Szucha. Dopiero zniszczenia zabudowy Śródmieścia podczas II wojny światowej umożliwiły realizację idei dzielnicy ministerstw i urzędów w samym centrum, co widać w wizjach architekta Macieja Nowickiego z 1945 roku.
Nowa oś śródmiejska, zwana też Osią Bieruta, miała połączyć istniejące gmachy administracyjne w okolicach placu Trzech Krzyży z terenami dawnego Ogrodu Pomologicznego między ulicami Chałubińskiego a Emilii Plater. Planowany obszar dzielnicy ministerstw, wielkiego założenia urbanistycznego, zaczynał się w historycznym Ogrodzie Pomologicznym i ciągnął się w kierunku Alej Jerozolimskich, na plac Dworca Głównego [obecnie Dworca Centralnego], poprzez zielony ciąg przy kościele św. Barbary, obok rozbudowanego budynku Poczty i Telegrafu przy ul. Nowogrodzkiej. Przecinając ul. Marszałkowską, wchodził w rejon ministerstw i budynków biurowych przy ul. Kruczej, by ostatecznie zakończyć się przy placu Trzech Krzyży, na Skarpie i przy gmachach rozbudowanego Sejmu.
Co zobaczymy?
- Zespół budynków Państwowej Komisji Planowania Gospodarczego (w 1948 ) zajmujący kwartał między placem Trzech Krzyży a ulicami Żurawią, Kruczą i Hożą, obecnie mieści m.in. Ministerstwo Rozwoju i Technologii. W jego skład wchodzą: Pawilon I – budynek frontowy z Salą pod Kopułą; Pawilon II – budynek mieszkalny z pocztą; Pawilon III – gmach Ministerstwa Górnictwa (1952) z kinem „Śląsk”, obecnie siedziba Ministerstwa Funduszy i Polityki Regionalnej; Pawilon IV – obecnie siedziba Ministerstwa Aktywów Państwowych; Pawilon V – obecnie siedziba Ministerstwa Nauki i Szkolnictwa Wyższego. Do zespołu należy również Hotel Grand (1957), obecnie Grand Hotel Mercure.
- Ministerstwo Rolnictwa (1955), obecnie Rolnictwa i Rozwoju Wsi – gmach położony między ulicami Żurawią i Wspólną.
- Dawny gmach Najwyższej Izby Kontroli (1952) przy ul. Marszałkowskiej, pomiędzy ulicami Wspólną i Żurawią, zwany „Żyletkowcem”; obecnie mieści siedzibę Sądu Rejonowego dla m.st. Warszawy.
- Ufficio Primo, dawniej siedziba Prezydium Rady Ministrów (ok. 1952), przy ul. Wspólnej 62; obecnie budynek znajduje się w rękach prywatnych.
- Gmach Ministerstwa Komunikacji (1931), przy ul. Tytusa Chałubińskiego, u zbiegu z ul. Wspólną, po rozbudowie w latach 1947–1951 stał się pierwszym wieżowcem w powojennej Warszawie, obecnie siedziba Ministerstwa Infrastruktury.
Jerzy S. Majewski
Historyk sztuki, varsavianista, publicysta i dziennikarz. Związany z miesięcznikiem „Stolica”. Przez szereg lat współpracował z „Gazetą Stołeczną”, warszawskim dodatkiem do „Gazety Wyborczej”, gdzie w latach 1993–2016 prowadził cykl „Warszawa nieodbudowana”, poświęcony dziejom dawnej architektury miasta oraz losom jego mieszkańców. Jest autorem i współautorem kilkudziesięciu książek i albumów poświęconych Warszawie, w tym „Spacerowników po Warszawie” – subiektywnych przewodników po mało znanych zakamarkach miasta, cmentarzach oraz miejscach związanych z życiem Fryderyka Chopina i Marii Skłodowskiej-Curie.
W 2019 roku nakładem Wydawnictwa Agora ukazała się jego książka „Historia warszawskich kin”. Od lat zajmuje się również krytyką architektury współczesnej, publikując recenzje w miesięczniku „Architektura-Murator”. W latach 2019–2021 był prowadzącym i autorem scenariuszy serialu „Miasta Rytm”, wyprodukowanego przez stację telewizyjną Canal+, poświęconego krajobrazowi kulturowemu miast w Polsce. Autor bloga miastarytm.pl. Jest członkiem Zespołu do spraw niematerialnego dziedzictwa Warszawy przy Prezydencie m.st. Warszawy.
Tomasz Markiewicz
Dziennikarz, historyk, publicysta. Zajmuje się historią Warszawy XIX i XX wieku. Autor opracowań monograficznych w wydaniach zbiorowych: m.in. „Historyczne centrum Warszawy” (1998), „Wielka księga Warszawy” (2001), „Zbudować Warszawę piękną… O nowy krajobraz stolicy (1944-1956)” (2003), „Straty Warszawy 1939-1945. Raport” (2005), „W połowie drogi. Warszawa między Paryżem a Kijowem” (2006) oraz albumu fotografii Andrzeja Zborskiego „Między Bagatelą a Zgodą” (2010).
Autor wystaw z zakresu kultury materialnej, architektury, ochrony zabytków i dziejów Warszawy, m.in. „Powrót miasta. Zielna 37 i okolice – wczoraj, dziś, jutro” (2006), „Polacy z wyboru. Rodziny pochodzenia niemieckiego w Warszawie w XIX i XX wieku” (2010, wspólnie z Tadeuszem W. Świątkiem i Krzysztofem Wittelsem), „Budujemy nowy dom. Odbudowa Warszawy w latach 1945-1952” (2011, wspólnie z Jerzym S. Majewskim), „John Vachon. Trzy razy Polska” (2014, wspólnie ze Sławomirem Rybałtowskim).
Katarzyna Pąk – historyczka, antropolożka, wykładowczyni oraz inicjatorka i współautorka albumu poświęconego gmachowi PAST-y „Ericsson. 100 lat w Polsce” (wyd. Ericsson, 2005). Zajmuje się badaniem kultur rdzennych społeczności Afryki, Azji, Ameryki Łacińskiej oraz wysp Pacyfiku. Publikuje na łamach „Otwartego Przewodnika Krajoznawczego” (krajoznawcy.info.pl). W działalności zawodowej specjalizuje się również w budowaniu zintegrowanego wizerunku firm.