Wystawa opowiada o życiu kobiet w Polsce w latach 80. Okres ten rozpoczął się kryzysem ekonomicznym i społeczno-politycznym, a zakończył transformacją ustrojową. Do tej pory ów burzliwy czas przedstawiano przede wszystkim z perspektywy mężczyzn: głównej siły odpowiedzialnej za zmiany ustrojowe. Tymczasem doświadczenia kobiet w życiu społecznym są świadectwem splatania się wielkiej historii z prywatną codziennością, a ich wpływ na kształt państwa po 1989 roku jest niezaprzeczalny.
Jak podkreślają kuratorki: „Codzienność, twórczość i wydarzenia polityczne tworzyły dynamiczny nurt, w którym kobiety starały się podejmować decyzje i wpływać na bieg wydarzeń, zarówno w wymiarze osobistym, jak i publicznym. Wspólne doświadczenie przygnębienia, niezgody na pogarszające się warunki życia na początku dekady zmieniło się w żądanie zmian systemowych oraz radość z narodzin Solidarności i wolnych związków zawodowych. Stan wojenny przyniósł strach wymieszany ze złością i nienawiścią wobec władzy. Wolne wybory w 1989 roku wywołały entuzjazm, ale także rozczarowanie nowym ładem politycznym i ekonomicznym. Szczególnie ważny dla zdrowia i życia kobiet okazał się rok 1993, kiedy uchwalono ustawę antyaborcyjną, której skutki odczuwalne są do dziś.”
Obecność kobiet w latach 80. zaznaczyła się w wielu obszarach od przestrzeni publicznej, działalności politycznej, poprzez aktywizm społeczny, pracy zawodowej do sztuki, nauki, kontrkultury i życia codziennego. Wystawa skupia się na czterech wymiarach kobiecego doświadczenia, pokazanych w częściach: „Rodzina”, „Kościół”, „Państwo”, „Nowy Wspaniały Świat” (obejmującej lata 1989–1993).
Wystawa składa się głównie z fotografii obrazujących życie prywatne i publiczne kobiet znanych i nieznanych. Bohaterkami wystawy są intelektualistki, sportsmenki, opozycjonistki, naukowczynie, lekarki, nauczycielki i artystki. Na wystawie prezentowane będą prace znanych fotoreporterek: Marzeny Hmielewicz, Anny Michalak-Pawłowskiej, Anny Musiałówny i Agnieszki Sadowskiej. Towarzyszą im reprodukcje prac polskich artystek: Urszuli Broll, Katarzyny Górnej, Izabelli Gustowskiej, Joanny Kabali, Natalii LL, Ireny Nawrot, Marioli Przyjemskiej, Ewy Partum oraz Janiny Kraupe-Świderskiej.
„Ich dzieła są nie tylko niezwykle ważnym świadectwem epoki, lecz także zapowiedzią zmian, które miały nadejść w kolejnych dekadach” – mówią kuratorki – „artystki zainteresowane tematem kobiecej seksualności w pionierski sposób kwestionowały genderowe konstrukty kulturowe i politykę reprodukcyjną państwa oraz walczyły o samostanowienie i podmiotowość kobiet. Szukały sposobów ekspresji dla własnej zmysłowości i cielesności w przestrzeni publicznej, w której dotąd były one nieobecne. Opieramy nasz przekaz również na fragmentach filmów, kronik oraz wywiadów przeprowadzonych w ramach projektu „Archiwum Kobiet”.”
Prezentowana w DSH wystawa „LATA 80. PATRZĄ NA NAS” powstaje we współpracy z Instytutem Badań Literackich PAN, Fundacją Archiwum Kobiet. Ekspozycję można oglądać od 8 października 2026 do 21 lutego 2027 w galerii DSH (ul. Karowa 20, Warszawa). Wystawie towarzyszy katalog oraz przewodnik rodzinny.
Wystawa prezentowana w ramach projektu Archiwum Kobiet IBL PAN „Zmieniamy świat – ruchy kobiece w Polsce 1980–2004” oraz Festiwalu Bohaterek 2026.
Wstęp na wystawę jest wolny, zachęcamy do przychodzenia do DSH z czworonożnymi przyjaciółkami i przyjaciółmi.
Wystawie towarzyszy katalog wydany przez DSH oraz przewodnik rodzinny.
Archiwum Kobiet (AK) jest zespołem badawczym działającym od 2013 r. w Instytucie Badań Literackich PAN pod kierownictwem prof. Moniki Rudaś-Grodzkiej. Jego powołanie związane było z projektem „Archiwum Kobiet: Piszące”, mającym na celu stworzenie cyfrowego archiwum dokumentującego niewydane dotąd pisarstwo autobiograficzne kobiet z ziem terytorialnie i kulturowo związanych z Polską od XIX w. do chwili obecnej.
Działalność zespołu Archiwum Kobiet wykracza poza pole związane z dokumentowaniem piśmiennictwa kobiecego. Zespół zaangażowany jest również w prace wydawnicze (serie Wydawnictwa IBL PAN: Lupa Obscura oraz Archiwum kobiet: Dokumenty), współorganizuje studia podyplomowe: gender studies oraz podyplomowe studia polsko-żydowskie, organizuje otwarte i zamknięte seminaria naukowe, uczestniczy w imprezach upowszechniających lub popularyzujących naukę lub sam je organizuje. Zespół lub jego poszczególni członkowie angażował się także w projekty edukacyjne. W 2024 r. zespół Archiwum Kobiet przystąpił do realizacji projektu „We Change the World. Feminist Movement in Poland (1980-2004)”. Celem projektu jest dokumentowanie oraz upowszechnianie wiedzy na temat polskich ruchów kobiecych w okresie od powstania NSZZ „Solidarność” do akcesji Polski do Unii Europejskiej.
DSH (Dom Spotkań z Historią) jest instytucją kultury m.st. Warszawy. Od 20 lat popularyzujemy historię najnowszą, działając w duchu wolności wypowiedzi, dostępności, poszanowania dziedzictwa kulturowego oraz tolerancji. Tworzymy międzypokoleniową ofertę, która w atrakcyjny i nieoczywisty sposób dociera do publiczności. Przez lata wypracowaliśmy rozpoznawalną metodologię oraz silną pozycję w środowisku partnerów i szerokiego grona odbiorców.
Działalność wystawiennicza pozostaje najważniejszym elementem programu merytorycznego DSH i tak będzie w kolejnych latach. Szczególne miejsce zajmuje w nim fotografia – przede wszystkim o charakterze fotoreporterskim oraz kolekcje autorskie. Wystawom towarzyszą dyskusje, cykle spotkań, pokazy filmowe, warsztaty edukacyjne, seminaria, konferencje i inne wydarzenia artystyczne. Prowadzimy także działalność wydawniczą, impresaryjną oraz produkujemy spektakle i filmy dokumentalne. W Archiwum Historii Mówionej zgromadziliśmy największy w Polsce zbiór nagrań relacji biograficznych.
Co roku organizujemy Festiwal Bohaterek oraz warszawskie obchody rocznicy wyborów 4 czerwca 1989 roku „Wybraliśmy wolność”. Jesteśmy współorganizatorem Nagrody Historycznej im. Kazimierza Moczarskiego oraz operatorem Warszawskiego Funduszu Książki Historycznej. Wspólnie z Centrum Kompetencji Cyfrowych UW i Instytutem Badań Literackich PAN prowadzimy studia podyplomowe „Szkoła Historycznego Dokumentu Filmowego”. DSH jest również wydawcą magazynu kulturalnego „Dwutygodnik”.
