Sfinks bez zagadek. Filmowe imperium Aleksandra Hertza
Na początku 1909 roku Aleksander Hertz, trzydziestoletni bankowiec, staje przed koniecznością zmiany profesji. Jest odważny, skłonny do ryzyka, oczytany. Umie liczyć i liczy na siebie, a branża filmowa wydaje się świetnym polem przyszłych interesów. Zawiązuje Towarzystwo Udziałowe Sfinks i otwiera kinematograf przy ulicy Marszałkowskiej 116, tuż pod nosem swego przyszłego konkurenta Mordechaja „Mordki” Towbina.
Panowie toczą zaciekłe boje, których spektakularną kulminacją jest „porwanie” francuskiego gwiazdora Maxa Lindera.
Wytwórnia filmowa SFINKS działała do połowy lat 30. To tu powstają pierwsze filmy z Polą Negri, filmowy Sfinks ma oko do gwiazd.
„Przyznaję, to ja uczyniłem z Poli Negri, Lyi Mary i Jadwigi Smosarskiej gwiazdy filmowe” – chwalił się w ankiecie „Kalendarza Wiadomości Filmowych” Hertz i miał rację. Nie tylko gwiazdy chciał zresztą lansować, ale również słowa. Ekran kinematograficzny proponował nazwać pokaźnią lub widzialnią.
Barwny życiorys Aleksandra Hertza przedstawią, o gwiazdach i produkcjach Sfinksa opowiedzą: FAUSTYNA TOEPLITZ-CIEŚLAK I IZABELA ŻUKOWSKA.
Koncepcja i prowadzenie: Urszula Urzędowska
Faustyna Toeplitz-Cieślak Warszawianka, absolwentka Wydziału Wiedzy o Teatrze
w warszawskiej Państwowej Szkole Teatralnej.
W latach dziewięćdziesiątych rozpoczęła pracę w Polskim Radiu, przygotowując audycje o tematyce kulturalnej dla Trójki, Jedynki oraz Programu Drugiego Polskiego Radia.
Uwielbia przedwojenne kino. Wspólnie z Izabelą Żukowską napisała i wydała dwie książki: „Sfinks – Wizjonerzy i skandaliści kina” (Pruszyński, 2016), poświęconą pierwszej polskiej wytwórni filmowej oraz „Hotel Bristol, Na rogu historii i codzienności” (Arkady, 2018) o dziejach słynnego warszawskiego hotelu. Pierwsza z nich otrzymała nagrodę „Magazynu Literackiego Książki” za Książkę Miesiąca, druga uhonorowana została mianem Książki Roku 2018 w kategorii „Varsaviana”.
Izabela Żukowska – z wykształcenia muzykolog, socjolog i gedanistka, z zawodu dziennikarka muzyczna. Całe zawodowe życie związana z Polskim Radiem, od 2005 roku pracuje w redakcji muzycznej Programu I Polskiego Radia.
Debiutowała trylogią kryminalną o komisarzu policji Franzu Thiedtke, działającym w okresie Wolnego Miasta Gdańska – „Teufel”, „Gotenhafen”, „Nad miastem anioły” (wyd. Oficynka, 2014, II wyd. Oficynka, 2020). W dorobku ma również powieści historyczno-obyczajowe „Skazy” (Prószyński, 2015, II wyd. 2025 Wyd. Lind&Co) oraz „Fałszywa nuta” (Prószyński, 2018, II wyd. 2025 Wyd. Lind&Co). W 2025 r. ukazała się powieść „Titanic zatonął dwa razy” (Wyd. Prószyński).
Przez kilka lat pracowała jako przewodnik po Warszawie, czego efektem są napisane razem z Faustyną Toeplitz-Cieślak dwie książki popularno-naukowe poświęcone historii Warszawy – „Sfinks. Skandaliści i wizjonerzy kina” (Prószyński, 2016) o początkach warszawskiej kinematografii oraz „Hotel Bristol. Na rogu historii i codzienności” (Arkady, 2018), która została wybrana Książką Roku „Magazynu Literackiego Książki” w kategorii Varsaviana.
Efektem połączenia doświadczeń pracy radiowej i pisarskiej są słuchowiska prezentowane przez Teatr Polskiego Radia. W 2017 roku została laureatką nagrody Talanton za debiut dramaturgiczny w teatrze radiowym. Część słuchowisk była prezentowana na scenie Teatru Na Plaży w Sopocie oraz w Studiu im. Agnieszki Osieckiej w Warszawie.
Ula Urzędowska – dziennikarka, reporterka, prezenterka radiowa, autorka scenariuszy. Od ponad dekady na falach RMF Classic, gdzie prowadzi programy „Życie z klasą”, „Głos natury”, „Foto story” i wiele innych. Rozmawia z twórcami muzyki, nauki i kina w audycjach radiowych oraz podczas spotkań z publicznością. Prowadziła koncerty Festiwalu Muzyki Filmowej (2021, 2022, 2023, 2024) oraz Krakowskich Zaduszek Jazzowych (2023, 2025). Współpracuje z Toruńską Orkiestrą Symfoniczną (cykle „ROMANTIC(T)OS”, „Jesienna Maestria”). Z Sinfoniettą Cracovią – współtworzyła cykl „Roztańczona Sinfonietka”, który otrzymał Nagrodę Rodziców w Plebiscycie Słoneczniki w kategorii muzyka (2025). Na Festiwalu Kina Organowego w Lubinie opowiadała o czasach kina niemego (2024, 2025); w tym roku również będzie okazja, by jej posłuchać.
