Wystawy

  • galeria dsh

Wystawy

Amerykanie w Polsce 1919–1947

18.06.2019 - 06.10.2019

Amerykanie w Polsce 1919–1947

18.06.2019 - 06.10.2019

  • galeria dsh
galeria dsh  

Prezydent Thomas Woodrow Wilson i Herbert Hoover stali się dla Polaków w II RP uosobieniem pomocy, ale to niejedyni Amerykanie, którzy zaangażowali się w pracę na rzecz odbudowy Polski w latach 1919–1947. Autorzy wystawy – Jan-Roman Potocki i Vivian Reed przypominają ich sylwetki oraz historię relacji polsko-amerykańskich.

Ekspozycja powstała w 100. rocznicę nawiązania stosunków dyplomatycznych między Polską a Stanami Zjednoczonymi. Początki zawiązywania się relacji między dwoma państwami oraz ich kształtowanie się w burzliwych czasach dwóch wojen i ustalania nowego porządku w Europie stały się tłem dla opowieści o relacjach międzyludzkich, solidarności i pomocy.

Szare Samarytanki w drodze do Polski pozują na wojskowej ciężarówce w Nowym Jorku przed wyjazdem do Polski, lipiec 1919. Fot. Archiwa Instytutu Hoovera

Szare Samarytanki w drodze do Polski pozują na wojskowej ciężarówce w Nowym Jorku przed wyjazdem do Polski, lipiec 1919. Fot. Archiwa Instytutu Hoovera

Jan Roman Potocki i Vivian Reed: Podczas redagowania wspomnień Hugh Gibsona, pierwszego ministra pełnomocnego Stanów Zjednoczonych w Polsce [„Amerykanin w Warszawie”, Znak 2018], zdaliśmy sobie sprawę, jak mało znana jest przygoda ludzi stojących za Amerykańską Administracją Pomocy, znaną powszechnie jako inicjatywa Herberta Hoovera. Jej celem w latach 1919–1922 było nakarmienie milionów głodnych dzieci w Europie Środkowej, szczególnie w Polsce. W tym czasie tylko nieliczni Amerykanie, tacy jak Gibson, przyjechali do Polski z zawodowego obowiązku. Ogromna ich większość to młodzi, idealistycznie nastawieni ludzie, którzy zgłosili się do pomocy jako wolontariusze.

Piloci Eskadry Myśliwskiej im. Tadeusza Kościuszki na lotnisku Lewandówka we Lwowie, początek listopada 1919. Od lewej: por. Carl Clark, kpt. Merian Cooper, por. Ludomił Rayski, por. Edmund Graves (zginął kilka dni później, rozbiwszy się o dach pałacu Potockich podczas pokazu lotniczego 22 listopada) i kpt. Edward Corsi. Fot. z kolekcji Tomasza Kopańskiego

Piloci Eskadry Myśliwskiej im. Tadeusza Kościuszki na lotnisku Lewandówka we Lwowie, początek listopada 1919. Od lewej: por. Carl Clark, kpt. Merian Cooper, por. Ludomił Rayski, por. Edmund Graves (zginął kilka dni później, rozbiwszy się o dach pałacu Potockich podczas pokazu lotniczego 22 listopada) i kpt. Edward Corsi. Fot. z kolekcji Tomasza Kopańskiego

Autorzy skupili się na pokoleniu Amerykanów, którzy przybyli do Polski wraz z Herbertem Hooverem na początku lat 20. XX wieku. Byli to często młodzi i ideowo nastawieni ludzie, których celem była pomoc w odrodzeniu i odbudowie niepodległości tego kraju. Po zakończeniu I wojny światowej Ameryka wycofuje swoje strefy wpływów z Europy, w tym także z Polski, i wraca do polityki izolacjonizmu. Zmieniające się oficjalne stosunki między Polską a Stanami Zjednoczonymi w międzywojniu i czasie II wojny światowej oraz wszelkie napięcia wynikające z sytuacji politycznych nie wpływały jednak na nastawienie i aktywność Amerykanów. W tym kontekście ich zaangażowanie wydaje się jeszcze bardziej interesujące. Dwadzieścia lat później, w dramatycznych okolicznościach II wojny światowej, Polacy zwrócili się do byłego prezydenta Hoovera i jego ekipy, aby zorganizować pomoc humanitarną dla okupowanego kraju.

Jan-Roman Potocki: Wkład tych niezwykłych osobowości w działalność humanitarną, dyplomację, walkę zbrojną czy pracę dziennikarską jest nie tylko wart przypomnienia, ale też podkreśla silne więzi, które łączyły społeczeństwa obydwu państw. Polacy za okazaną im w najtrudniejszych chwilach pomoc byli ogromnie wdzięczni. Przykładem jest licząca 111 tomów i 5,5 miliona podpisów Deklaracja Podziwu i Przyjaźni dla Stanów Zjednoczonych. Nie mieli jednak właściwej okazji, aby zrobić to po 1945 roku. Ta wystawa jest pierwszym krokiem w tym kierunku.

...

...

Wystawa składa się z siedmiu rozdziałów i czternastu sylwetek Amerykanów, którzy związali swoje życie z Polską. Całość zilustrowano około setką, starannie wybranych zdjęć z archiwów amerykańskich. Autorzy opisują działania Amerykańskiej Administracji Pomocy (ang. American Relief Administration, ARA), z którą współpracowały protestanckie YMCA i kwakierskie Stowarzyszenie Przyjaciół, Żydowski Połączony Komitet Rozdzielczy i katolickie organizacje polsko-amerykańskie. Przypominają m.in. Borisa D. Bogena, przewodniczącego Amerykańsko-Żydowskiego Połączonego Komitetu Pomocy do spraw Europy Wschodniej; Maurice’a Pate’a, który stał na czele Polsko-Amerykańskiego Komitetu Pomocy Dzieciom (Polish-American Children Relief Committee, PAKPD), a później założył UNICEF, czy wreszcie Szare Samarytanki – Amerykanki polskiego pochodzenia, które zgłosiły się jako ochotniczki, aby nieść pomoc dzieciom w Polsce.

Wsparcie Eskadry Myśliwskiej im. Tadeusza Kościuszki i losy amerykańskich pilotów, podczas wojny polsko-bolszewickiej, opisano poprzez życiorysy Meriana C. Cooper’aoraz Cedrica E. Fauntleroy’a. Z kolei o pracy dyplomatów i ich życiu w Warszawie dowiemy się z części poświęconejHugh S. Gibsonowi– pierwszemu ambasadorowi Stanów Zjednoczonych w Polsce, bliskiemu współpracownikowi Hoovera, który aktywnie wspierał sprawę polską; Anthony'emu Drexelowi Biddle’owi Jr’owi,który był wysłannikiem Roosevelta i ambasadorem Stanów Zjednoczonych w Polsce w latach 1937–1943, a od 1939 pełnił tę funkcję przy rządzie polskim na uchodźstwie; Arthurowi Bliss Lane’owi, pierwszemu amerykańskiemu ambasadorowi w Polsce komunistycznej, znającemu Warszawę z pierwszych lat niepodległości, który zrezygnował z urzędu w 1947.

Obecność i wsparcie Amerykanów dla Polski, podczas oblężenia Warszawy oraz czasy okupacji nazistowskiej i radzieckiej do 1947 roku ilustruje cześć poświęcona działalności humanitarnej Commission for Polish Relief oraz pracy dziennikarzy lub fotografów m.in. Juliena Bryana w 1939 roku, czy Larry'ego Allena, korespondenta Associated Press w Warszawie od września 1945 roku.

Wystawę będzie można oglądać do 6 października 2019 w Domu Spotkań z Historią. 

Autorzy: Jan-Roman Potocki i Vivian Reed
Partnerzy: Ambasada Stanów Zjednoczonych, American Center Warsaw
Projekt graficzny: Kłaput Project