Odcinek 3. Skutki śmierci Pyjasa – „Protestujemy!”
7 maja 1977 w Krakowie znaleziono ciało Stanisława Pyjasa, studenta polonistyki i filozofii UJ, współpracownika Komitetu Obrony Robotników. Opozycjoniści byli przekonani, że jego śmierć nastąpiła wskutek pobicia przez Służbę Bezpieczeństwa. Ludzie wyszli na ulice: organizowano czarne procesje, msze żałobne, rozdawano ulotki. W Krakowie powołano Studencki Komitet Solidarności, niezależną reprezentację studentów.
Zanim doszło do tych wydarzeń, władze PRL stosowały wobec opozycjonistów z KOR taktykę działań nękających: wymierzano kary grzywny za „nielegalną zbiórkę pieniędzy” i zebrania w prywatnych mieszkaniach, przeprowadzano rewizje w domach, zatrzymania na 48 godzin, zdarzały się pobicia. Jednak po wypadkach w Krakowie aresztowano czołowych działaczy KOR-u, w tym Jacka Kuronia, Adama Michnika i Antoniego Macierewicza (w sumie ponad 50 osób). Większość zwolniono po 48 godzinach, jednak dziewięciu najaktywniejszych zatrzymano w więzieniu. Ponadto nadal pozbawionych wolności pozostawało kilku robotników z Czerwca ‘76.
W tej sytuacji opozycjoniści postanowili zaostrzyć formy protestu. 24 maja w kościele św. Marcina na warszawskiej Starówce rozpoczęła się trwająca tydzień głodówka. Był to pierwszy publiczny głodowy protest przeciwko działaniom władzy w PRL-u. Początkowo uczestniczyło w nim osiem osób, potem dołączyło kolejnych sześć. Władze rozpętały przeciwko głodującym akcję propagandową, jednak protest osiągnął swój cel, ponieważ żądania uwolnienia zatrzymanych dotarły do szerokiej opinii publicznej. Msze w kościele św. Marcina zgromadziły tłumy wiernych, a na Zachodzie intelektualiści i politycy zaczęli podpisywać listy protestacyjne.
W tych okolicznościach władze nie zdecydowały się na dalsze zaostrzanie konfliktu, a na święto 22 Lipca ogłosiły amnestię. Objęła ona zarówno członków KOR, jak też ostatnich uwięzionych robotników. Wszyscy wyszli na wolność 23 lipca 1977.
Walka o demokratyczną Polskę nie zakończyła się, jednak pierwotny cel KOR-u został osiągnięty.
Prezentację przygotowali: Jarosław Pałka, Joanna Rączka i Magda Szymańska.
Realizacja techniczna: Maciej Kamiński, Dariusz Krajewski i Robert Radecki.
„AHM o KOR” to nasz nowy cykl multimedialny, w którym o wydarzeniach prowadzących do powstania Komitetu Obrony Robotników, ideach i emocjach temu towarzyszących oraz znaczeniu KOR-u dla opozycji demokratycznej w PRL opowiadają jego członkowie i współpracownicy.
Cykl powstaje z materiałów gromadzonych w Archiwum Historii Mówionej DSH i Ośrodka KARTA. Odcinki publikujemy w każdy czwarty poniedziałek miesiąca od marca do grudnia 2026 na stronie www.relacjebiograficzne.pl jako jeden z projektów specjalnych:
Siła w jedności. 50. rocznica powstania Komitetu Obrony Robotników
Cykl jest częścią programu przygotowanego przez Miasto Stołeczne Warszawa z okazji przypadającej w 2026 r. 50. rocznicy powstania Komitetu Obrony Robotników. Obchody objęte zostały honorowym patronatem Prezydenta Miasta Stołecznego Warszawy, Rafała Trzaskowskiego.
