Odcinek 6. Wolne Związki Zawodowe – „Mamy prawo!”
Powołanie niezależnego od władz PRL ruchu robotniczego było jednym z głównych postulatów Komitetu Samoobrony Społecznej „KOR” (KSS „KOR”), a także Ruchu Obrony Praw Człowieka i Obywatela (ROPCiO).
Pierwszą organizacją o takim charakterze był Komitet Pracowniczy Wolnych Związków Zawodowych założony przez Kazimierza Świtonia w lutym 1978 w Katowicach. Kolejną były Wolne Związki Zawodowe Wybrzeża powołane 29 kwietnia 1978 w Trójmieście. W październiku 1979 organizacja robotnicza powstała na Pomorzu Zachodnim. Władze zablokowały podobne przedsięwzięcia w Wałbrzychu, Łodzi, Krakowie, Radomiu i Częstochowie.
Były to pierwsze niezależne inicjatywy związkowe w całym bloku sowieckim, które naruszały istniejący komunistyczny porządek. Budziło to niepokój zarówno władz PRL-u, jak też Związku Sowieckiego, a osoby związane z WZZ poddawano stałym represjom ze strony milicji i Służby Bezpieczeństwa.
Wielu działaczy WZZ było równocześnie współpracownikami KSS „KOR”. Tym samym realizował się postulat współpracy inteligencji ze środowiskami robotniczymi.
Kluczową rolę w drodze do wolności i demokratyzacji kraju odegrały WZZ Wybrzeża. Działali w nich m.in. Krzysztof Wyszkowski, Lech Kaczyński, Andrzej Gwiazda, Bogdan Borusewicz, Alina Pieńkowska, Anna Walentynowicz i Lech Wałęsa. Organizacja niosła pomoc prawną i finansową osobom prześladowanym przez aparat represji i walczyła o prawa pracownicze. W tym celu prowadziła m.in. akcje ulotkowe i plakatowe oraz projekty samokształceniowe, wydawała własną prasę („Robotnik Wybrzeża”), organizowała uroczystości i manifestacje z okazji rocznic oraz świąt narodowych (Grudzień 1970, 3 Maja, 11 Listopada). Struktura licząca kilkadziesiąt osób potrafiła w grudniu 1979, w rocznicę krwawych pacyfikacji robotników na Wybrzeżu, przyciągnąć kilka tysięcy demonstrantów.
Członkowie i współpracownicy WZZ Wybrzeża odegrali kluczową rolę w strajku w Stoczni Gdańskiej w sierpniu 1980 i w powołaniu Niezależnych Samorządnych Związków Zawodowych oraz wielkiego ruchu społecznego Solidarność.
Prezentację przygotowali: Jarosław Pałka, Joanna Rączka i Magda Szymańska.
Realizacja techniczna: Maciej Kamiński, Dariusz Krajewski i Robert Radecki.
„AHM o KOR” to nasz nowy cykl multimedialny, w którym o wydarzeniach prowadzących do powstania Komitetu Obrony Robotników, ideach i emocjach temu towarzyszących oraz znaczeniu KOR-u dla opozycji demokratycznej w PRL opowiadają jego członkowie i współpracownicy.
Cykl powstaje z materiałów gromadzonych w Archiwum Historii Mówionej DSH i Ośrodka KARTA. Odcinki publikujemy w każdy czwarty poniedziałek miesiąca od marca do grudnia 2026 na stronie www.relacjebiograficzne.pl jako jeden z projektów specjalnych:
Siła w jedności. 50. rocznica powstania Komitetu Obrony Robotników
Cykl jest częścią programu przygotowanego przez Miasto Stołeczne Warszawa z okazji przypadającej w 2026 r. 50. rocznicy powstania Komitetu Obrony Robotników. Obchody objęte zostały honorowym patronatem Prezydenta Miasta Stołecznego Warszawy, Rafała Trzaskowskiego.
