Aleja Wyzwolenia i pierwsze 10 lat po wojnie we wspomnieniach warszawianek
„Czwartek z odbudową Warszawy” trwa – zaglądamy na relacjebiograficzne.pl.
Genowefa Jasny (1923–2021)
Urodzona na terenie dzisiejszej Ukrainy, wywieziona na Syberię w lutym 1940. Wróciła do Polski jako żołnierka 1 Samodzielnego Batalionu Kobiecego im. Emilii Plater.
https://relacjebiograficzne.pl/audio/313-genowefa-jasny
Sytuacja tuż po wojnie
Moja kompania została zakwaterowana przy alei Przyjaciół 6. [Obok] ulica Koszykowa: po jednej stronie bloki niespalone (Koszykowa 6, 4 – jak teraz Ministerstwo Sprawiedliwości jest – tam Niemcy do końca mieszkali i tego nie zniszczyli), po drugiej same gruzy, same oczodoły. Nic, co [było] z drzewa, tylko cegła czerwona. I tu ten plac cały, aleja Wyzwolenia – to nic nie było, gruzy. Kościół Zbawiciela było widać jak na dłoni. Bo kościół Zbawiciela jakimś cudem ocalał, a to wszystko spalone. Tylko po lewej stronie takie dwa lwy z cementu czy coś. To potem rozbierało wojsko. Ile myśmy się tam napracowali!
Ewa Kapuścińska (ur. 1942)
W 1951 roku zamieszkała w Warszawie na MDM-ie.
https://relacjebiograficzne.pl/video/536-ewa-kapuscinska
Dzieci z osiedla Latawiec sadzą drzewa
Moją siódmą klasę przenieśli do jeszcze nowszego budynku, na tak zwany Latawiec. To jest na tyłach Marszałkowskiej. Bardzo ładny, zaokrąglony budynek.
Z tej szkoły na Latawcu szliśmy na obowiązkowe prace społeczne. I na miejscu, gdzie dzisiaj jest Trasa Łazienkowska, przy placu Na Rozdrożu, była ziemia, kończył się park Ujazdowski. Jeszcze, oczywiście, Zamku [Ujazdowskiego] nie było, tylko ruiny. I tam dalej ciągnął się grunt, i tam sadziliśmy – dzieci w siódmej klasie – drzewka. Ja posadziłam trzy. Przychodziłam i patrzyłam, jak pięknie rosną. A potem, w czasach budowania przekopu Trasy Łazienkowskiej, usunęli [je] – i moje drzewka, i drzewka koleżanek przepadły.
Janina Pezak (1928–2023)
https://relacjebiograficzne.pl/audio/291-janina-pezak
Mieszkanie na Latawcu
Mieszkałam w alei Wyzwolenia, tam mieliśmy pokój z kuchnią, i to mi pomógł załatwić mój dziekan, który był w Urzędzie Rady Ministrów dyrektorem biura do spraw lokalowych. [Mieszkanie] było ciasne – jak dzieci były małe, no to jeszcze, ale później, jak chciały radio nastawić…
To było ostatnie piętro i był taras. Ten taras był nieszczelny i tak mi zalało mieszkanie, że grzyb rósł. Iwona miała wtedy roczek (moja mama ją wychowywała, bo ja poszłam do pracy), a Krzysiek chodził do pierwszej klasy – tu, jak aleja Wyzwolenia, przy placu Zbawiciela, na Latawcu.
I wie pani, że wytrułabym całą rodzinę?… Prałam w nocy, no bo kiedy miałam pranie robić? Prałam na tarze w wannie, już jak poszli spać, żeby łazienka była wolna. I wstawiłam kocioł, wygotowałam – bo wtedy trzeba było gotować, nie było takich proszków, to przecież był okres powojenny. Jedno pranie uprałam, powiesiłam. A jeszcze miałam pół kociołka, to wstawiłam na gaz i położyłam się w wannie, żeby wyprostować się. Nie wiem, kiedy zasnęłam… Mąż spał, bo zaczynał pracę o szóstej rano, więc o piątej trzeba było wstać. Przysnęłam i przypaliła mi się ta bielizna. Gdyby było więcej [wody], to by wykipiało, zalałoby gaz… Wie pani, co ja przeżyłam wtedy?! No i jeszcze to zalane mieszkanie…
BUDUJEMY NOWY DOM
W związku z przypadającymi na 2025 rok obchodami 80. rocznicy rozpoczęcia odbudowy stolicy zespół DSH przygotował program nawiązujący do tamtych doświadczeń i uwzględniający zarówno świadectwa źródłowe, jak i ustalenia merytoryczne dotyczące odbudowy Warszawy, które trafiły do przestrzeni publicznej w ostatnich kilkunastu latach. Projekt wprowadza także do obiegu nieznane materiały audiowizualne, w tym świadectwa z Archiwum Historii Mówionej DSH. Koordynatorem merytorycznym programu DSH „Budujemy Nowy Dom” jest Piotr Jakubowski, zastępca dyrektorki DSH. W programie m.in. wystawa plenerowa „BUDUJEMY NOWY DOM. ODBUDOWA WARSZAWY 1945-1952” (wrzesień–grudzień 2025), wystawa czasowa „WARSZAWA NA NOWO. FOTOGRAFIE REPORTERSKIE 1945–1949” (wrzesień 2025-luty 2026), premiery nowych edycji albumów „Budujemy Nowy Dom. Odbudowa Warszawy w latach 1945–1952” i „Warszawa na nowo. Fotografie reporterskie 1945–1949”, spacery miejskie z Jerzym S. Majewskim i Tomaszem Markiewiczem szlakiem najciekawszych, mniej znanych lokacji w stolicy związanych z odbudową miasta w cyklu „Budujemy Nowy Dom – historie nieznane”, a także cykl „Czwartki z odbudową Warszawy”, prezentowany od marca do grudnia 2025 w mediach społecznościowych DSH i Kulturalnej Warszawy.
Projekt DSH „Budujemy Nowy Dom” jest częścią zainicjowanego i finansowanego przez Miasto Stołeczne Warszawa programu kulturalnego z okazji 80. rocznicy rozpoczęcia odbudowy stolicy.
#budujemynowydom #80rocznicarozpoczeciaodbudowystolicy
