Muranów i jego trudna historia we wspomnieniach….
Razem z Archiwum Historii Mówionej – Dom Spotkań z Historią/Karta kontynuujemy „Czwartek z odbudową Warszawy”. Dziś poświęcony odbudowie Muranowa i jego trudnej historii.
Halina Birenbaum (ur. 1929)
https://relacjebiograficzne.pl/video/555-halina-birenbaum
Likwidacja getta
Położyłam się spać z moją modlitwą z „Faraona” i marzę o tym, że wstanę rano, już Niemców nie będzie więcej i to wszystko będzie za nami. Wstaję rano – sąsiedzi u nas w pokoju przerażeni: są jakieś plakaty na ulicach wyklejone, że wszyscy Żydzi zostają wysiedleni na Wschód do pracy. I jeszcze wpada wiadomość, że Adam Czerniaków popełnił samobójstwo! Nie chciał podpisać tego wysiedlenia. Jak on już nie chciał podpisać, to to już jest bardzo źle. Ale nikt nie wyobrażał sobie, że wezmą te pół miliona ludzi i pozabijają wszystkich!
Najpierw poszliśmy z tego domu na Muranowskiej na Nalewki 23. Moja ciocia, siostra mamy, mieszkała na 5. piętrze i myśleliśmy, że na 5. piętro nie przyjdą szukać, że to jest bezpieczne. Ale to nie było miejsce dobre, oni wszędzie przychodzili. Więc odeszliśmy z tych Nalewek… I każdego dnia wyprowadzają na Umschlagplatz po 7 tysięcy, 10 tysięcy, a później już 15 tysięcy [ludzi]. I żyjemy tylko tym, ile wagonów czeka na Umschlagplatzu…
Jesteś w pogotowiu, śpisz w butach, w całym ubraniu.
Mama od samego początku wzięła koszyczek i do koszyczka włożyła butelkę oliwy, kostki cukru i woreczek mąki. I śpimy każdego dnia w jakimś innym mieszkaniu, po ludziach, których już zabrali. Wszystko poprzewracane, bo przychodzili szabrować, przychodzili szukać: w kołdrach, w poduszkach – może ludzie schowali biżuterię czy pieniądze? Wysypywali. Całe getto jest w pierzach, fruwają pierze. I listy, i fotografie, i książki podarte, wyrzucone na podłodze, wymieszane z naczyniami, z odzieżą… Zabawki! Weszłam raz do mieszkania, gdzie były takie drogie zabawki. Ja nigdy [takich] nie miałam, mama skręcała z ręcznika, robiła lalkę taką, i »masz, baw się«. A tu wchodzę do mieszkania: śpiąca lalka, otwiera oczy i zamyka. I wózek do lalki! I kuchenka! Ojej, wszystko mogę wziąć, co mi się chce… Ale gdzie są te dzieci? Gdzie ja jutro będę? I po co to teraz?! Wszystko jest, ale nikogo nie ma.
Janusz Boniński (ur. 1929)
https://relacjebiograficzne.pl/audio/24-janusz-boninski
Zniszczenia na terenie byłego getta
Największe zniszczenia były w getcie, dlatego że tam domy nie tylko że palono, tylko je równano z ziemią – dom się spalił, przychodziły brygady minerskie i wysadzały w powietrze mury. Tak że prawie cały teren getta to były pofalowane stosy gruzów.
Pierwsze mieszkania zaczęły powstawać na Muranowie. I teraz te domy – Nowolipki, Smocza czy coś – one stoją na takich górkach, [bo] część [gruzów] wywożono, część usuwano, ale w bardzo wielu miejscach równano gruz spychaczem i wylewano beton, i stawiano domy. To były nieduże mieszkania, dwupokojowe najczęściej, ale z jasną kuchnią i z łazienką – miały już pełne wyposażenie sanitarne. Tych domów nie powstawało tak wiele, więc sytuacja była okropna. Dopiero chyba w 1948 roku budownictwo zaczęło się zwiększać i wtedy więcej ludzi mogło się przeprowadzać, tłok zaczął się stopniowo, ale niesłychanie wolno, rozładowywać.
Wtedy cała al. Jana Pawła, czyli Marchlewskiego, to była pustynia prawie, tylko Muranów zabudowany. Tu, gdzie jest rondo ONZ i wieżowce, to były wolne place. Cała Towarowa – pustynia, tylko Dom Słowa Polskiego stał. Cała Okopowa od Trasy WZ, od Świerczewskiego, czyli Solidarności, to wszystko aż do ronda Babka – pustynia z obu stron, parę domów.
Witold Straus (1932–2011)
https://relacjebiograficzne.pl/audio/280-witold-straus
Powojenny pragmatyzm
Nie zapomnę, jak w 1945 roku przyjechał Eisenhower do Warszawy, późniejszy prezydent Stanów Zjednoczonych. Stanął na tych gruzach na Muranowie i zapytał: – Wy to chcecie odbudowywać? – Tak, chcemy to odbudowywać. – Przecież wy tego nie zrobicie za 50 lat. – No nie miał racji.
Ja bardzo niechętnie wspominam czasy okupacji, ponieważ są to traumatyczne ogromnie czasy, nieudane, tragiczne. Koncentruję się na rzeczach pozytywnych, na przyszłości. I takie postanowienie podjąłem już wtedy, w 1945 roku: odciąć się od całej… okresu okupacji, po prostu odciąć. Nie dyskutować, nie wspominać tych rzeczy i zająć się pozytywną działalnością dla przyszłości. Do tego stopnia, że moim dwóm synom, już bardzo dorosłym, nigdy o tych sprawach nie opowiadałem. Nigdy. Ja z nimi dyskutuję na temat [tego], co warto robić w życiu i jak to robić, a nie wspominać o tych tragicznych dniach…
Warszawa została zdewastowana, została zdruzgotana. Nasze mieszkanie na rogu Grzybowskiej i Żelaznej spłonęło. Ocalało kilka pamiątek rodzinnych, które znajdowały się poza Warszawą. To, co było w Warszawie, zostało zmiecione z powierzchni ziemi. I po prostu zaczęliśmy w 1945 roku od początku.
relacjebiograficzne.pl – serwis opracowany przez Archiwum Historii Mówionej – Dom Spotkań z Historią/Karta
BUDUJEMY NOWY DOM
W związku z przypadającymi na 2025 rok obchodami 80. rocznicy rozpoczęcia odbudowy stolicy zespół DSH przygotował program nawiązujący do tamtych doświadczeń i uwzględniający zarówno świadectwa źródłowe, jak i ustalenia merytoryczne dotyczące odbudowy Warszawy, które trafiły do przestrzeni publicznej w ostatnich kilkunastu latach. Projekt wprowadza także do obiegu nieznane materiały audiowizualne, w tym świadectwa z Archiwum Historii Mówionej DSH. Koordynatorem merytorycznym programu DSH „Budujemy Nowy Dom” jest Piotr Jakubowski, zastępca dyrektorki DSH. W programie m.in. wystawa plenerowa „BUDUJEMY NOWY DOM. ODBUDOWA WARSZAWY 1945-1952” (wrzesień–grudzień 2025), wystawa czasowa „WARSZAWA NA NOWO. FOTOGRAFIE REPORTERSKIE 1945–1949” (wrzesień 2025-luty 2026), premiery nowych edycji albumów „Budujemy Nowy Dom. Odbudowa Warszawy w latach 1945–1952” i „Warszawa na nowo. Fotografie reporterskie 1945–1949”, spacery miejskie z Jerzym S. Majewskim i Tomaszem Markiewiczem szlakiem najciekawszych, mniej znanych lokacji w stolicy związanych z odbudową miasta w cyklu „Budujemy Nowy Dom – historie nieznane”, a także cykl „Czwartki z odbudową Warszawy”, prezentowany od marca do grudnia 2025 w mediach społecznościowych DSH i Kulturalnej Warszawy.
Projekt DSH „Budujemy Nowy Dom” jest częścią zainicjowanego i finansowanego przez Miasto Stołeczne Warszawa programu kulturalnego z okazji 80. rocznicy rozpoczęcia odbudowy stolicy.
#budujemynowydom #80rocznicarozpoczeciaodbudowystolicy
